Op 14 december 1947 opende Real Madrid een nieuw stadion met 75.145 zitplaatsen in de wijk Chamartín in Madrid. Vijfenzeventig jaar later opent ditzelfde stadion na een renovatie van meer dan een miljard euro opnieuw zijn deuren, voorzien van een uitschuifbaar dak, een 360 graden LED-gevel en een uitschuifbaar veld. Tussendoor waren er wereldkampioenschappen, Europese bekerfinales, legendarische concerten en de voortdurende evolutie van een gebouw dat de veranderingen in het voetbal heeft begeleid.
Dit artikel beschrijft de volledige geschiedenis van het Bernabéu-stadion, vanaf het besluit van Santiago Bernabéu in 1944 tot aan het futuristische bouwproject onder leiding van Florentino Pérez. Een chronologie die licht werpt op de filosofie van een club die haar stadion altijd zowel als een machtsinstrument als een voetbalveld heeft beschouwd.
Vóór 1947: van het oude Chamartín tot de gok van Bernabéu
Vóór 1947 speelde Real Madrid in het oude Estadio Chamartín, dat in 1924 werd geopend. Dit bescheiden stadion, gelegen in de noordelijke wijk van Madrid, bood plaats aan niet meer dan 25.000 toeschouwers. Het liep zware schade op tijdens de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939) en bleek al snel ontoereikend na de oorlog, op het moment dat het Spaanse voetbal aan zijn wederopbouw begon.
Toen Santiago Bernabéu in 1943 voorzitter van Real Madrid werd, besloot hij al snel om een nieuw stadion te bouwen in plaats van het oude te renoveren. Een gewaagde beslissing voor die tijd: Spanje kwam net uit de burgeroorlog, de economie lag er beurteloos bij en niemand dacht dat de club de middelen had voor zo’n ambitieus project. Toch startte Bernabéu het project in 1944, op een terrein dat iets noordelijker lag dan het oude stadion.
Om dit buitengewone project te financieren, bedacht hij een origineel mechanisme: de uitgifte van obligaties waarop de clubleden konden inschrijven; zij leenden hun geld uit in ruil voor de belofte van terugbetaling tegen een bescheiden rente. Duizenden Madridistas gaven gehoor aan de oproep, aangetrokken door de visie van hun voorzitter. Dit was de voorloper van crowdfunding in het naoorlogse Spanje.
De inwijding op 14 december 1947
Het nieuwe stadion opende op 14 december 1947 zijn deuren onder de officiële naam Estadio Real Madrid Club de Fútbol, maar kreeg al snel van de supporters de bijnaam Nuevo Chamartín. Het had aanvankelijk een capaciteit van 75.145 toeschouwers, waarmee het destijds een van de grootste stadions van Spanje en een van de meest indrukwekkende van West-Europa was.
De openingswedstrijd wordt gespeeld tegen de Portugese club Os Belenenses. De Madrileense spits Sabino Barinaga scoort in de 15e minuut het eerste doelpunt in de geschiedenis van het stadion. Real wint, maar het belangrijkste is niet de uitslag: het is de architectonische ambitie die indruk maakt en die aangeeft dat de club een nieuw tijdperk ingaat.
De wijk rond het stadion zal in de komende decennia een ingrijpende verandering ondergaan. De Paseo de la Castellana, de grote noord-zuidverbinding van Madrid, kwam vanaf de jaren vijftig tot ontwikkeling en maakte van het Bernabéu een strategisch knooppunt in de stad. Tegenwoordig ligt het stadion in het hart van de zakenwijk AZCA, in een omgeving die veel dichter bebouwd is dan in 1947.
1955: het stadion krijgt de naam Santiago Bernabéu
Op 4 januari 1955 besluit de club officieel het stadion om te dopen tot Estadio Santiago Bernabéu, ter ere van haar 59-jarige voorzitter, de man die de club heeft opgebouwd. Dit is een uiterst zeldzame eer in de internationale voetbalwereld: er zijn maar heel weinig stadions die de naam dragen van een zittende, nog levende bestuurder. Bernabéu krijgt zo tijdens zijn leven erkenning voor de beslissende rol die hij heeft gespeeld bij de opbouw van de moderne club.
Dit besluit is niet zomaar een beslissing. Het verankert de identiteit van de club in de stenen van het stadion en verbindt de naam Bernabéu voor altijd met die van Real Madrid. Zelfs vandaag de dag spreekt men niet over het stadion van Real, maar over het Bernabéu, net zoals men bij Manchester United van Old Trafford spreekt of bij FC Barcelona van Camp Nou. Een stedelijk merk dat is uitgegroeid tot een wereldwijd merk.
Bernabéu zou tot aan zijn dood op 2 juli 1978 voorzitter van de club blijven. Gedurende die 35 jaar bleef hij over zijn stadion waken en volgde hij elke architectonische verandering en elke belangrijke wedstrijd die er plaatsvond. Een institutionele continuïteit die in de geschiedenis van de club nooit is geëvenaard.
De opeenvolgende uitbreidingen in de jaren vijftig
Het succes van Real Madrid in de jaren vijftig (vijf opeenvolgende Europa Cups tussen 1956 en 1960) zorgde voor een enorme vraag naar zitplaatsen. Het stadion werd in 1953-1955 snel uitgebreid tot een capaciteit van ongeveer 125.000 zitplaatsen, destijds een van de grootste capaciteiten ter wereld. De tribunes bestonden uit meerdere niveaus en het stadion kreeg het silhouet dat nog lang iconisch zou blijven.
Dankzij deze enorme capaciteit kan het Bernabéu-stadion bij grote Europese wedstrijden recordaantallen toeschouwers verwelkomen. De wedstrijden tegen Reims, AC Milan, Eintracht Frankfurt of Benfica in de jaren 1950-1960 trokken vaak meer dan 100.000 toeschouwers, in een sfeer die via de opkomende televisie-uitzendingen door heel Europa werd verspreid. Het stadion werd een belangrijke factor in de soft power van Madrid.
Ook het uiterlijk van het stadion is in de loop der decennia veranderd: schilderwerk, lichtmasten, renovaties van het interieur. Maar de visuele identiteit (witte gevel, verticale lijnen, massieve structuur) blijft herkenbaar, tot aan de moderne renovatie die het uiterlijk radicaal zal veranderen.
Het WK van 1982 en de modernisering in de jaren 80-90
Spanje organiseert het WK 1982 en het Bernabéu wordt gekozen als locatie voor de finale. Het stadion wordt voor de gelegenheid gedeeltelijk gemoderniseerd, waarbij extra zitplaatsen worden geïnstalleerd. De capaciteit wordt daardoor teruggebracht tot ongeveer 90.000 plaatsen, in overeenstemming met de internationale trend die comfort boven pure bezoekersaantallen stelt. In de finale op 11 juli 1982 verslaat Italië West-Duitsland met 3-1, voor een vol Bernabéu.
In de jaren negentig onderging het stadion verdere veranderingen om te voldoen aan de nieuwe UEFA-normen. De staanplaatsen werden definitief afgeschaft in navolging van de aanbevelingen na de ramp in Hillsborough, waardoor de capaciteit aan het einde van het decennium terugliep tot ongeveer 74.000 plaatsen. Verschillende verfraaiingswerken (VIP-loges, hospitalityruimtes, toegangen) zorgden voor een geleidelijke verbetering van het comfort voor de toeschouwers en de inkomsten op wedstrijddagen.
In deze periode ontstaat ook de Bernabéu Tour, een rondleiding door het stadion en de bijbehorende faciliteiten, die uitgroeit tot een belangrijke toeristische trekpleister in Madrid. Jaarlijks betalen miljoenen bezoekers om het speelveld, de historische kleedkamer, het trofeeënmuseum en de presidentengalerij te bezichtigen. Een belangrijke bron van inkomsten en een permanent uithangbord voor de club.
De grote Europese finales in het Bernabéu-stadion
Het Santiago Bernabéu-stadion was vier keer het toneel van een finale van de Europa Cup I en later de Champions League: in 1957, 1969, 1980 en 2010. Geen enkel ander Spaans stadion heeft zoveel finales van deze toonaangevende competitie georganiseerd. Daar komen nog de finale van het Europees Kampioenschap voor Nationale Teams van 1964 (de voorloper van het EK), die door Spanje met 2-1 van de USSR werd gewonnen, en natuurlijk de finale van het Wereldkampioenschap van 1982 bij.
De finale van 2010 staat nog steeds in ieders geheugen gegrift: het Inter Milaan van José Mourinho versloeg Bayern München (2-0) dankzij twee doelpunten van Diego Milito in een volgepakt Bernabéu. Het is tot op heden de laatste Europese finale die in dit stadion werd gespeeld, en dat gebeurde onder de ogen van de Madrileense supporters, wat de historische betekenis van het evenement nog vergroot.
Naast de finales heeft het Bernabéu honderden wedstrijden van Real Madrid in de Europa Cup en de Champions League gehost, waaronder verschillende epische comebacks (met name tegen Manchester City in 2022) die de kwalificaties hebben beslist. Juist op deze momenten van extreme spanning komt de sfeer in het Bernabéu volledig tot zijn recht, die soms wordt beschreven als een van de meest indrukwekkende in het wereldvoetbal.
De renovatie 2019-2024: een nieuw Bernabéu
De in 2019 aangekondigde totale renovatie van het stadion is een van de meest ambitieuze bouwprojecten in de internationale sportwereld. De oorspronkelijke kosten werden geschat op ongeveer 525 miljoen euro, maar uiteindelijk liepen ze veel hoger uit: volgens bronnen tussen de 1,17 en 1,76 miljard euro zodra alle werkzaamheden zijn afgerond. Een bedrag dat de technische complexiteit weerspiegelt van een project dat werd uitgevoerd zonder de wedstrijden van de club noemenswaardig te verstoren.
Het nieuwe Bernabéu-stadion beschikt over een aantal belangrijke innovaties: een uitschuifbaar dak dat het veld bij slecht weer volledig overdekt, een gevel met 360 graden verlichting via programmeerbare ledverlichting, en een uitschuifbaar veld dat onder het stadion kan worden opgeborgen om ruimte vrij te maken voor niet-sportieve evenementen. De huidige capaciteit bedraagt 83.186 zitplaatsen, iets meer dan vóór de renovatie.
Deze verbouwing heeft tot doel van het Bernabéu een complex te maken dat 365 dagen per jaar in gebruik kan worden genomen en geschikt is voor voetbalwedstrijden, internationale concerten, NFL-, NBA- of tennistoernooien en zakelijke evenementen. De economische doelstelling is duidelijk: aanzienlijke jaarlijkse inkomsten genereren om de investering terug te verdienen en toekomstige transfers van de club te financieren.
Het Bernabéu vandaag: identiteit en symbolen
Afgezien van de cijfers en de faciliteiten blijft het Bernabéu bovenal een plek die symbool staat voor de identiteit van de Madrileense supporters. De sfeer tijdens de grote Europese avonden (de comebacks tegen PSG, Manchester City en Chelsea) is inmiddels legendarisch in de voetbalwereld. De supporters spreken van de „miedo escénico“, de podiumangst, die de bezoekers zou verlammen onder de druk van het publiek.
Het stadion is ook een belangrijke toeristische trekpleister. De Bernabéu Tour blijft een van de meest bezochte attracties van Madrid, met een rondleiding die nu is uitgebreid met meeslepende ervaringen, tentoonstellingen over de renovatie en een volledig vernieuwde officiële winkel. Zo blijft het stadion ook op dagen zonder wedstrijden inkomsten genereren, wat bijdraagt aan het economische model van de club.
Om de band tussen de oorspronkelijke grondlegger en de hedendaagse vernieuwer te begrijpen, zijn er twee aanvullende artikelen geschreven: het ene over Santiago Bernabéu, de voorzitter die het moderne Real heeft uitgevonden, en het andere over Florentino Pérez, de voorzitter en bouwer van de 21e eeuw. Om het stadion in de lange geschiedenis van de club te plaatsen, beslaat het artikel over de 120 jaar van Real Madrid de volledige chronologie sinds 1902.
Wat je moet onthouden
- Het stadion werd op 14 december 1947 geopend onder de naam Estadio Real Madrid Club de Fútbol en bood aanvankelijk plaats aan 75.145 toeschouwers.
- In de openingswedstrijd neemt Real het op tegen Os Belenenses (Portugal); Sabino Barinaga scoort het eerste doelpunt in de 15e minuut.
- Op 4 januari 1955 werd het stadion omgedoopt tot Santiago Bernabéu, ter ere van de toenmalige voorzitter die het stadion had laten bouwen.
- In de jaren vijftig uitgebreid tot 125.000 zitplaatsen, voor het WK van 1982 teruggebracht tot ongeveer 90.000 en eind jaren negentig tot 74.000.
- Vier finales van de Europa Cup en later de Champions League (1957, 1969, 1980, 2010), plus de finale van het WK 1982.
- Volledige renovatie tussen 2019 en 2024, met totale kosten tussen 1,17 en 1,76 miljard euro, inclusief een uitschuifbaar dak en een uitschuifbaar veld.
- Huidige capaciteit: 83.186 zitplaatsen, in een stadion dat zo is ontworpen dat het 365 dagen per jaar in gebruik kan zijn, niet alleen tijdens wedstrijden van Real.
Meer informatie
Het Santiago Bernabéu-stadion is onlosmakelijk verbonden met de geschiedenis van de club. Om de mannen achter het stadion beter te begrijpen, raden we u onze artikelen aan over Santiago Bernabéu, de oorspronkelijke bouwer, over Florentino Pérez, de architect van de renovatie, en over de volledige geschiedenis van Real Madrid. Wat betreft de grote seizoenen die in dit stadion zijn gespeeld, behandelen het artikel over het Galacticos-tijdperk en dat over de Quinta del Buitre twee markante generaties van het Bernabéu.
Veelgestelde vragen
Wanneer is het Bernabéu-stadion gebouwd?
De bouw begon in 1944 op initiatief van voorzitter Santiago Bernabéu, en het stadion opende op 14 december 1947 zijn deuren onder de naam Estadio Real Madrid Club de Fútbol. De oorspronkelijke capaciteit bedroeg 75.145 plaatsen, waarmee het destijds een van de grootste stadions van Europa was.
Waarom heet het stadion Santiago Bernabéu?
Op 4 januari 1955 besloot de club het stadion om te dopen tot Estadio Santiago Bernabéu, ter ere van de voorzitter die het had opgebouwd en op dat moment nog in functie was. Het is een uiterst zeldzame eer, die hem tijdens zijn leven werd toegekend als erkenning voor zijn doorslaggevende rol bij de opbouw van het moderne Real Madrid.
Wat is de huidige capaciteit van het Bernabéu-stadion?
De huidige capaciteit, na de renovatie van 2019-2024, bedraagt 83.186 zitplaatsen. Deze is in de loop der tijd sterk gevarieerd: 75.145 bij de opening, ongeveer 125.000 op het hoogtepunt in de jaren 1950, teruggebracht tot 90.000 voor het WK 1982, en vervolgens tot 74.000 aan het einde van de jaren 1990 door het schrappen van de staanplaatsen.
Hoeveel heeft de renovatie van het Bernabéu-stadion gekost?
Afhankelijk van de bronnen en de gekozen reikwijdte liggen de totale kosten van de werkzaamheden tussen 2019 en 2024 tussen 1,17 en 1,76 miljard euro, terwijl het oorspronkelijke budget dat in 2019 werd aangekondigd 525 miljoen euro bedroeg. De renovatie omvat onder meer een uitschuifbaar dak, een 360 graden LED-gevel en een uitschuifbaar speelveld.
Welke grote finales zijn er in het Bernabéu gespeeld?
Vier finales van de Europa Cup en later de Champions League (1957, 1969, 1980 en 2010, de meest recente was die van Inter Milaan tegen Bayern München (2-0)), de finale van het Europees kampioenschap voetbal 1964 (Spanje tegen de USSR 2-1) en de finale van het WK 1982 (Italië tegen de BRD 3-1).
De Real Madrid-collectie staat voor je klaar
Alle shirts van Real Madrid zijn in de winkel verkrijgbaar: thuis-, uit-, derde-, spelers- en supportersshirts, evenals retro-shirts die een overzicht geven van de seizoenen die sinds de oprichting in het Bernabéu zijn gespeeld.