Marineblauw aan de ene kant, diep granaatrood aan de andere, gescheiden door verticale strepen: het shirt van FC Barcelona is een van de meest herkenbare ter wereld. Het woord blaugrana, een samentrekking van blau (blauw) en grana (granaat) in het Catalaans, is een afkorting geworden om de club zelf aan te duiden. Toch weet 125 jaar na de oprichting niemand precies waar deze kleuren vandaan komen.
Sinds het begin van de twintigste eeuw zijn er verschillende theorieën die elkaar tegenspreken. Geen enkele daarvan is ooit door formeel schriftelijk bewijs bevestigd. De club erkent deze onzekerheid zelf. Dit artikel geeft een overzicht van de oorsprong van de kleuren van Barça, hun ontwikkeling op het shirt en hun plaats in de hedendaagse Catalaanse identiteit.
Een 125 jaar oud mysterie
Op 29 november 1899, tijdens de oprichtingsvergadering van FC Barcelona in het Gimnasio Solé, besloten twaalf enthousiastelingen een voetbalclub op te richten. Er zijn geen notulen bekend waarin de keuze voor de kleuren wordt vermeld. Geen enkele brief of schriftelijke getuigenis uit die tijd geeft een formele verklaring. Toen het shirt verscheen, was het al blauw en granaatrood, met verticale strepen, en aan deze kleurencombinatie zou nooit meer worden getornd.
Het ontbreken van bewijsmateriaal verklaart waarom er vandaag de dag nog steeds drie belangrijke theorieën naast elkaar bestaan, zonder dat er één volledig de overhand heeft. De club erkent in haar eigen communicatie zelf dat er geen eenduidige officiële versie bestaat. Dat is ongetwijfeld wat de charme van dit raadsel uitmaakt: 125 jaar later blijft het mysterie intact en wordt het als een legende van de ene generatie supporters op de andere doorgegeven.
De achtergrond van de oprichting van de club is al internationaal van aard. De Zwitser Joan Gamper, de Engelsman Walter Wild, Duitsers, Spanjaarden. Misschien zijn de kleuren wel gewoon gekozen op het snijvlak van verschillende tradities, zonder dat één daarvan officieel de overhand had op de andere. Voor meer informatie over de oprichting verwijzen we naar ons uitgebreide artikel over de geschiedenis van FC Barcelona.
De theorie van Witty en de Engelse school
De meest genoemde theorie draait om de gebroeders Witty, Arthur en Ernest, twee Britten die in Barcelona werden geboren als zonen van een Engelse koopman. Beiden studeerden aan de Merchant Taylors’ School in Crosby, nabij Liverpool. De schoolkleuren van deze school zijn nu juist blauw en granaatrood, die zowel op de schooluniformen als op de sportkleding te zien zijn.
Volgens deze hypothese zouden de gebroeders Witty deze kleuren bij de oprichting van de club hebben voorgesteld, als eerbetoon aan hun jeugdjaren. Arthur Witty werd overigens voorzitter van Barça in de periode 1903-1905, wat het idee versterkt dat zij een rol hebben gespeeld bij het vormgeven van de visuele identiteit van de club. Dit is de theorie die in de Catalaanse literatuur over dit onderwerp het meest wordt aangehaald.
Deze theorie heeft echter haar beperkingen. Volgens de door de club gepubliceerde lijst van oprichters waren de Witty’s niet aanwezig bij de vergadering van 29 november 1899. Hun invloed zou veeleer in de daaropvolgende jaren hebben gespeeld, wat een chronologisch probleem oplevert bij het verklaren van een kleurkeuze die al bij de oprichting zou zijn gemaakt.
Het Zwitserse traject van FC Basel
Een andere theorie, die door sommige sporthistorici wordt aangehangen, schrijft de keuze voor de kleuren toe aan Joan Gamper zelf. Voordat hij zich in Barcelona vestigde, zou de jonge Zwitser hebben gespeeld bij FC Basel, een club die in 1893 werd opgericht en waarvan de kleuren eveneens blauw en rood zijn. Het idee is dat Gamper, toen hij Barça mede oprichtte, de kleuren van de club uit zijn jeugd wilde overnemen.
Deze theorie is aantrekkelijk vanwege haar eenvoud. Gamper kwam uit Winterthur, maar door zijn jarenlange sportcarrière in Zwitserland kwam hij in contact met FC Basel. Het rood van Basel en het granaatrood van Barcelona zijn echter niet precies dezelfde tinten, waardoor een direct verband twijfelachtig is. Het felle rood van FC Basel had de overhand moeten krijgen in plaats van een diep granaatrood.
Deze hypothese wordt door geen enkel geschreven verslag van Gamper zelf gestaafd. In de weinige teksten die hij heeft nagelaten, heeft hij zelf nooit in het openbaar over de kwestie van de kleuren gesproken. Het mysterie blijft dus volledig bestaan, ondanks de schijnbare aannemelijkheid van de Zwitserse hypothese.
De hypothese van het boekhouderspotlood
De derde, meer pittoreske theorie luidt dat de kleuren zouden zijn gekozen op basis van een boekhouderspotlood. In die tijd waren sommige potloden die op kantoren werden gebruikt tweekleurig: een blauwe en een rode of granaatrode stift aan beide uiteinden. Joan Gamper, boekhouder van beroep, zou er een hebben gebruikt om een ontwerp voor een tenue te schetsen, en het toeval zou de rest hebben gedaan.
Er is geen enkele bron uit de tijd van de oprichting die dit verhaal bevestigt. Het lijkt eerder op een stadslegende die pas lang na de feiten is ontstaan, wellicht om een romantisch tintje te geven aan een beslissing die niemand zich nog precies kon herinneren. Toch doet het verhaal nog steeds de ronde, wat aantoont dat het mysterie tot de verbeelding van de supporters spreekt.
Andere, meer marginale theorieën wijzen op een verband met de kleuren van de Catalaanse Pyreneeën of met de vlaggen van lokale instellingen uit de 19e eeuw. Geen enkele daarvan heeft zich echt kunnen doorzetten tegenover de drie belangrijkste theorieën. De discussie blijft open, en de club heeft nooit geprobeerd deze af te sluiten.
125 jaar evolutie van het voetbalshirt
Hoewel de kleuren sinds de oprichting hetzelfde zijn gebleven, is het ontwerp van het shirt sterk veranderd. Aan het begin van de 20e eeuw waren de strepen dun en talrijk. In het interbellum werden ze breder. In de jaren 70 veranderden de verhoudingen door de komst van kledingsponsors. Maar de combinatie van blauw en granaatrood is nooit ter discussie gesteld, in tegenstelling tot veel andere clubs die in de loop van hun geschiedenis van kleurstelling zijn veranderd.
Het uittenue heeft daarentegen veel meer variaties gekend: geel, wit, zwart, groen, oranje en in de jaren 2010 soms zelfs roze. Maar het thuistenue blijft heilig. Geen enkele kledingleverancier (Meyba, Kappa, Nike sinds 1998) heeft het ooit aangedurfd om aan de blauw-granaatbasis te tornen, ondanks enkele experimenten die door de supporters fel werden afgewezen. Om deze evolutie te volgen, zie ons artikel gewijd aan de geschiedenis van het Barça-shirt.
De blaugrana als identiteitskenmerk
Afgezien van hun oorsprong zijn deze kleuren een sterk identiteitskenmerk geworden. Tijdens het Franco-regime (1939-1975) was het dragen van het blaugrana-shirt een van de weinige manieren om in het openbaar blijk te geven van zijn verbondenheid met Catalonië. Blauw en granaatrood kregen toen een politieke en culturele betekenis die veel verder reikte dan alleen de sport.
Deze dimensie is ook vandaag de dag nog springlevend. Tijdens wedstrijden in Camp Nou vermengen supporters vaak de kleuren van de club met die van de senyera, de geel-rode Catalaanse vlag. De grens tussen de identiteit van de club en de regionale identiteit vervaagt. Voor een verdere verdieping van deze dimensie verwijzen we naar onze analyse van het motto „Més que un club“.
De blaugrana is zo meer geworden dan alleen een kleurencombinatie: het is een herkenningsteken, een ongeschreven vlag, een erfgoed dat van generatie op generatie wordt doorgegeven. Of de oorsprong nu Engels, Zwitsers, boekhoudkundig of Catalaans is, doet er uiteindelijk weinig toe: wat telt, is wat het vandaag de dag betekent voor de miljoenen supporters die het dragen.
Wat je moet onthouden
- Het woord 'blaugrana' komt uit het Catalaans: 'blau' (blauw) en 'grana' (granaat).
- De precieze oorsprong van de kleuren wordt in geen enkel document uit de oprichting in 1899 vermeld.
- Volgens de theorie van Witty is deze keuze te danken aan de Engelse broers die op de Merchant Taylors’ School in Crosby hebben gestudeerd, waar dezelfde kleuren worden gebruikt.
- Volgens de Zwitserse theorie zou Joan Gamper hiermee een eerbetoon hebben gebracht aan de kleuren van FC Basel, waar hij zou hebben gespeeld.
- Een andere pittoreske theorie gaat over een tweekleurig boekhoudpotlood dat Gamper zou hebben gebruikt.
- Het blauw-granaatkleurige thuisshirt is in de afgelopen 125 jaar in zijn basis nooit veranderd, in tegenstelling tot de zeer gevarieerde uitshirts.
- Tijdens het Franco-regime werd de blaugrana een symbool van de Catalaanse identiteit, en dat is het sindsdien gebleven.
Meer informatie
Om dit raadsel in de bredere context van de club te plaatsen, raden we u onze artikelen aan over de volledige geschiedenis van FC Barcelona, over 125 jaar ontwikkeling van het blaugrana-shirt, en over het motto „Més que un club“ en de Catalaanse wortels daarvan.
Veelgestelde vragen
Wat betekent 'blaugrana' in het Catalaans?
Het woord „blaugrana“ is een samentrekking van twee Catalaanse woorden: „blau“, wat „blauw“ betekent, en „grana“, wat verwijst naar de kleur granaat. Zo worden FC Barcelona, zijn spelers en zijn supporters gewoonlijk aangeduid, verwijzend naar de traditionele kleuren van het thuisshirt.
Waarom is het shirt van Barça blauw en granaatrood?
De exacte oorsprong is niet formeel gedocumenteerd. Al 125 jaar lang strijden drie belangrijke theorieën met elkaar: een erfenis van de gebroeders Witty en hun Engelse school Merchant Taylors’, een eerbetoon aan de kleuren van FC Basel, waar Joan Gamper zou hebben gespeeld, of – wat nog pittoresker klinkt – een tweekleurig boekhoudpotlood. Geen enkele theorie is ooit definitief bevestigd.
Is het thuisshirt al van kleur veranderd?
Sinds 1899 is het thuisshirt van FC Barcelona trouw gebleven aan de blauw-granaatrode verticale strepen. Alleen de verhoudingen, de motieven en de precieze indeling zijn veranderd, afhankelijk van de kledingleverancier (Meyba, Kappa en sinds 1998 Nike). De supporters hebben geen enkele wijziging in de basiskleuren geaccepteerd.
Waarom wordt er bij de kleuren van Barça over de Witty's gesproken?
De broers Arthur en Ernest Witty, Britten die in Barcelona geboren waren, volgden onderwijs aan de Merchant Taylors’ School in Crosby, waarvan de schoolkleuren nu juist blauw en granaatrood zijn. Arthur Witty was tussen 1903 en 1905 zelfs voorzitter van Barça. Deze theorie blijft de meest gangbare verklaring voor de oorspronkelijke keuze.
Hebben de kleuren blauw en granaatrood een politieke betekenis?
Dat was aanvankelijk niet het geval, maar in de loop van de geschiedenis hebben ze een identiteitsdimensie gekregen. Tijdens het Franco-regime (1939-1975) was het dragen van het blaugrana-shirt een van de weinige manieren om in het openbaar blijk te geven van je verbondenheid met Catalonië. Deze symbolische lading is in de loop van de decennia blijven bestaan en steeds sterker geworden.
Vind je het Blaugrana-shirt wel wat?
De FC Barcelona-collectie is volledig verkrijgbaar in onze winkel: thuis-, uit- en derde shirts, spelers- en supportersversies, en de retro-shirts die hun stempel hebben gedrukt op de glorietijden van de club.